Isviçre'de yasam...
Genel anlamda insanin; dogup büyüdügü yerleri terkedip baska yerlere gitmesinin beraberinde getirmis oldugu sorunlar,gerek ayni ülke içinde gerekse ülke disinda hepimizin malumudur.Bu sorunlari indirgeme de kisinin kendisine tabii ki bazi görevler düsüyor.Bu kendisinin çevresiyle olabilecek problemleri azaltabilecegi gibi çevresinin de onunla olabilecek muthtemel problemleri azaltacaktir.
Isviçre'de yasayan her 5 kisiden biri yabancidir.Yani isviçre vatandasi olmayip isviçrede yasayan kisi olmaktadir.Yabancilarin orani yerlesim birimlerine göre farkliliklar göstermektedir.Örnegin bu oran Cenevre'de % 35, italyan kantonu Ticino'da % 26 iken,daglik bir yöre olan ve endüstrisi fazla olmayan kanton Uri'de % 8 'lere düsmektedir.Bu oran Zürich'te % 20'lerin üstündedir. Önce yabanci,avrupali olmayan yabanci olmak,diger avrupa ülkelerinde oldugu gibi;isviçre'de de bir büyük dezavantaj.Bu ne anlama geliyor?Mesela issizligin günah keçileri neden yabancilar oluyor?Ama kimse bu "yabancilar" deyiminin içinde bati veya kuzey avrupali yabancilari kastetmiyor.Bazi yerlesim birimlerinde vatandaslik basvurulari,basvuranlarin milliyetine göre degerlendiriliyor, buna göre de oylama sonuçlarinin nasil olacagi malumdur herhalde?
Bilinen odur ki, bir ülkede ekonomik,siyasi sorunlar oldukça yada büyüdükçe bunun faturasinin çikarilanilabilecegi "günah keçiler" aranir.Bu o ülkedeki etnolojik duruma göre degisir.
Yabancilarin yaptiklari isler,genellikle yerli halkin yapmadiklari,yapmak istemedikleri islerdir.Söz ödevlere gelince,hersey istenebilir ama haklar sözkonusu olunca dislanma basliyor!Yerli yabanci herkesin üzerinde düsünmesi gereken konu bu aslinda.Kimse bu konu beni ilgilendirmez diyemez,degilmi?
Isviçredeki ekonomik ve is pazarindaki durum genel olarak eski senelere onaran düzelmis gibi görünsede,yabancilar için,bilhassa bati ve kuzey avrupali olmayan yabancilar için durum daha da kötülesmektedir.Isçi ve yabanci haklarinin savunulabilmesi için gerçekten iyi çalismalara,organize edilmis çalismalara ihtiyaç vardir.Avrupa sebest dolasim kararinin hayata geçecegi 2006 senesinden sonra;isviçrede Türkiyeli yasayanlar için sorun daha agirlasacaktir.Bilhassa kalifiye olmayan kisilerin is bulmalari daha da zor olacaktir.Federal hükümetin yürürlüge koymak istedigi " Çember Modeli'nde" yabancilar 3 kategoriye ayiriliyor.Bu Çember modelinin en son halkasinda ise türkiyelilerde bulunmaktadir.Bunlar zor entegre olan kisiler kategorisine,yani istenmeyen kisiler kategorisine konuluyor.Is bulmalari cok zor,ailelerini yanlarina getirmeleri cok zor hale getiriliyor.
Göze batan en büyük adaletsizliklerden biri; farkli maas durumu.Ayni isi yapan kisiler degisik maaslar almaktadirlar.Bu maas farkliliklari yabancilar arasinda daha da belirgindir. "Milliyete göre maas ".Yaz 2000 itibari ile Isviçre'de takriben 1 milyon yabanci uyruklu çalisan yasamaktaydi.Isviçrede çalisan nüfusun 4/1'i yabanci.Tipik yabanci isçi "40 yasin altindaki erkek isçi" karakterini çiziyor.
Gastronomi bransinda hizmet görülen her 2 is saatinin 1'ini yabancilar yerine getirmektedirler.Saglik bransinda çalisanlarin 3/1 'ini yabancilar olusturmaktadir.
Yabancilar arasindaki en büyük sorun "egitim ve kalifiye eleman olma" sorunudur.
Isviçrede yasayan bati ve kuzey avrupalilarin yarisi üniversite diplomasina sahiptirler.Isviçrelilerde bu oran % 25 ve güney avrupalilarda (italyan,ispanyol,portekiz) ise % 10 civarindadir.Bu oran türkiyeden gelenlerde daha da düsüktür. Kuzey ve bati avrupalilar genellikle yönetici kademesinde çalisiyorlar.EU ülkelerinden gelmeyenler isviçrelilere göre % 46 daha az maas aliyorlar.Bu kimsenin yapmak istemedigi "kötü" isleri yapan yabancilarin daha da az ücret karsiliginda yinede bu isleri yapmak zorunda kaldiklarindan kaynaklaniyor.Çünkü baska alternatifleri olmadiklari içindir.Bundan dolayi egitime,mesleki egitime çok önem verilmelidir.Birkaç sene içersinde dönecegiz hesabi yapan aile büyüklerinin,çocuklarina yaptiklari en büyük kötülük bence bu olmaktadir.Bu tutum çocuklarin da baba ve anneleri gibi zincirin en son halkasini olusturmalari anlamina geliyor.Agir ve kötü ise düsük ücret. Ama son senelerde üniversite bitiren yada üniversite ögrenimi gören türkiyelilerin sayisi gitgide artmaktadir,bu da gayet sevindirici bir gelismedir.Bu olay ailelerin kültür ve egitim seviyelerinden kaynaklanmaktadir.Isviçre'de zorunlu egitim 9 yillik-egitimdir.
Isviçre'de kim hangi partiye oy veriyor?
SVP
(Isviçre Halk Partisi, sag görüsü benimsiyor,daha çok çiftçilerin ve sag muhafazakar kesimin oy verdigi bir parti) Oy verenlerin orani: % 29 Erkekler, % 22 Kadinlar
SP
(Sosyal Demokratparti, sol görüsü benimsiyor, Merkez sol bir parti)
Oy verenlerin orani: % 22 Erkekler, % 25 Kadinlar
FDP
(Liberaller, sag görüsü benimsiyor, isverenlerin, ve zengin kesimin çikarlari dogrultusunda bir politika güdüyor) Oy verenlerin orani: % 17 Erkeler, % 14 Kadinlar
CVP
(Hristiyan Halk Partisi, Merkez sag görüslü bir parti. Orta Isviçre'de önemli oy potansiyeli var)
Oy verenlerin orani: % 13 Erkeler, % 17 Kadinlar
Grünen
(Yesiller Partisi, son yillarda en çok gelisen Parti)
Oy verenlerin orani: % 9 Erkeler, % 12 Kadinlar
Meslek gruplarina göre oy dagilim:
| Vasifsiz | Kalifiye Eleman | Sosyal Meslek | Teknik Meslek | Menejerler | Serbest Meslek | Ciftçiler | |
| %12. | %10 | %12 | %10 | %9 | %11 | %3 | Digerleri |
| %2 | %7 | %17 | %6 | %10 | %5 | %0 | Yesiller |
| %35 | %31 | %13 | %27 | %18 | %32 | %71 | SVP |
| %23 | %25 | %38 | %23 | %23 | %18 | %9 | SP |
| %17 | %13 | %9 | %16 | %16 | %13 | %8 | CVP |
| %11 | %14 | %11 | %18 | %25 | %20 | %9 | FDP |
Isviçre'ye ilgin veriler...
Bugünkü Isviçre'nin temeli 1 Agustos 1292 yilinda atildi.Orta Isviçre Kantonlarindan Uri,Schwyz ve Nidwalden'in bagimsizliklarini korumalari için yaptiklari antlasma,bugünkü Konfederasyonun ilk adimi olmus oluyordu.Daha sonra sirayla diger Kantonlar bu antlasmaya dahil oldular.
Isviçre 26 Kantondan olusan federal bir devlettir.Kantonlar iç islerinde serbest ama Federal Parlamentoda' birlesiktirler.Her Kantonun ayri bir parlamentosu ve Kanton Hükümeti vardir.Federal Hükümet 7 bakandan olusur.Bu yedi bakan Federal Parlamentodan,milletvekillerinden seçilir.Parlamento 200 üyeli milletvekili meclisinden ve 46 üyeli Senatodan olusur.Seçimler her 4 senede birdir.Isviçrenin yüzölçümü 41'293 km²,bassehri Bern'dir.Halkin % 73,5 'u almanca,%20,1'i fransizca, %4,5 italyanca, % 0,9'u retoromanca ve % 1'i de diger dilleri konusur.Kantonlar,alfabetik siraya göre:
Kanton: Katilis Tarihi :
Aargau 1803
Yüzölçümü 1'404 km²,merkezi Aarau ve konusulan resmi dil almanca'dir.Parlamento üyesi:200
Appenzell A.Rh 1513
Yüzölçümü 243 km²,merkezi Herisau,rsmi dili almanca'dir.Parlamento üyesi:65
Appenzell I.Rh 1513
Yüzölçümü 172 km²,merkezi Appenzell,resmi dili almanca'dir.Parlamento üyesi:46
Basel-Land 1501
Yüzölçümü 518 km²,merkezi Liestal, resmi dili almanca olup Kanton Parlamentosu 90 üyelidir.
Basel-Stadt 1501
Yüzölçümü 37 km²,merkezi Basel,resmi dili almanca,Parlamentosu 130 üyelidir.
Bern 1353
Yüzölçümü 5964 km²,merkezi Bern,resmi dilleri almanca ve fransizdadir.Parlamentosu 200 üyelidir.
Fribourg 1481
Yüzölçümü 1671 km²,merkezi Fribourg,resmi dillleri fransizca/almancadir.Parlamento üyesi 130.
Cenevre 1815
Yüzölçümü 282 km²,merkezi Cenevre,resmi dili fransizca'dir.Parlamento üyesi 100.
Glarus 1352
Yüzölçümü 685 km²,merkezi Glarus,resmi dili almancadir.Parlamentosu 80 üyelidir.
Graubünden 1803
Yüzölçümü 7106 km²,merkezi Chur,resmi dilleri almanca,retoromanca ve italyancadir.Parlamento üyesi 120.
Jura 1979
Yüzölçümü 839 km²,merkezi Delémont,resmi dil fransizca,parlamento üyesi 60.
Luzern 1332
Yüzölçümü 1492 km²,merkezi Luzern,resmi dili almancadir.Parlamento üyesi 120.
Neuchatel 1825
Yüzölçümü 796 km²,merkezi Neuchatel,resmi dili fransizca ve parlamentosu 115 üyelidir.
Nidwalden 1291
Yüzölçümü 276 km²,merkezi Stans,resmi dili almanca,parlamentosu 60 üyelidir.
Obwalden 1291
Yüzölçümü 492 km²,merkezi Sarnen,resmi dili almanca,parlamentosu 55 üyelidir.
Sankt Gallen 1803
Yüzölçümü 2012 km²,merkezi St.Gallen,resmi dili almanca,parlamentosu 180 üyelidir.
Schaffhausen 1501
Yüzölçümü 298 km²,merkezi Schaffhausen,resmi dili almanca,parlamentosu 80 üyelidir.
Schwyz 1291
Yüzölçümü 907 km²,merkezi Schwyz, resmi dili almanca,parlamentosu 100 üyelidir.
Solothurn 1481
Yüzölçümü 791 km²,merkezi Solothurn,resmi dili almanca,parlamentosu 144 üyelidir.
Ticino 1803
Yüzölçümü 2812 km²,merkezi Bellinzona,resmi dili italyanca,parlamentosu 90 üyelidir.
Thurgau 1803
Yüzölçümü 990 km², merkezi Frauenfeld, resmi dili almanca,parlamentosu 130 üyelidir.
Uri 1291
Yüzölçümü 1077 km²,merkezi Altdorf,resmi dili almanca,parlamentosu 64 üyelidir.
Waud 1803
Yüzölçümü 3219 km²,merkezi Lausanne,resmi dili fransizca,parlamentosu 180 üyelidir.
Wallis 1815
Yüzölçümü 5254 km²,merkezi Sion,resmi dili fransizca/almancadir.Parlamentosu 130 üyelidir.
Zug 1352
Yüzölçümü 240 km², merkezi Zug,resmi dili almanca, parlamentosu 80 üyelidir.
Zürich 1351
Yüzölçümü 1728 km², merkezi Zürich, resmi dili almanca,parlamentosu 180 üyelidir.
Yeni AHV Numaralari veriliyor
| Eski Numara | Yeni Numara | Ad ve Soyad | Cinsiyet | Dogum Tarihi |
| 648.14.356.114 | 756.5152.7017.84 | HANS MEYER | Erkek | 25.08.1914 |
| 711.03.858.113 | 756.6132.0550.88 | ELISE PETSCH-ZUEFLE | Kadin | 27.11.1903 |
| 342.10.507.118 | 756.9613.1278.61 | ANNA FISCHER-LEUTWILER | Kadin | 07.01.1910 |
Isviçre'de çalisan veya çalisma müsaadesi olan herkese devlet tarafinda bir yaslilik ve emeklilik karti (AHV) verilmektedir. Gri renkli olan ve üzerinde bir takim numaralar olan bu kart gayet önemli bilgileri içermektedir. Bu kartin üzerindeki kodlarin okunmasi kart sahibi kisi hakkinda bilgileri vermektedir.
Örnegin: AHV Nr.:485.64.326.135
Bu rakamlarin okunusu söyle oluyor:
485:Alfabetik gruba göre aile adi
64:Dogum yili
326:Sifrelenmis dogum tarihi ve cinsiyet
135: 1=Bir alfabetik grupdaki ayni olan dogum tarihlerini ayirmak için kullanilir
3=Isviçre vatandaslarina verilen kod
5=Teknik kontrol rakam
Kartin üzerinde Isimin altindaki karede baska rakamlarda bulunmaktadir.Soldan saga sirayla bu rakamlar su anlama gelmektedir:
1. Sigortalinin dogum tarihi
2. Sigortalinin vatandasi oldugu ülkenin anahtar kodu 3. Sigortalinin bagli oldugu Emekli Sandigi'nin numarasi 4. Kartin hangi nedenle verildigi kod
Sigorta kartinin alt bölümünde çesitli Emekli Sandiklarinin numaralari bulunmaktadir. Telefon kitaplarinin son sayfasinda tüm isviçre'deki Emekli Sandiklarinin bir listesi bulunmaktadir. Kartinizdaki numari bu listedeki numaralarla karsilastirip hangi Emekli Sandigina bagli oldugunuzu bulabilirsiniz.Bu listeyi internette www.avs.admin.ch adresinde de bulabilirsiniz.